IV Liceum Ogólnokształcące - Historia przedwojenna.
Przedwojenna historia szkoły sięga drugiej połowy XIX wieku, kiedy to w odpowiedzi na coraz większą potrzebę utworzenia w mieście szkoły realnej (szkoły typu wyższego; dziś średniego) otwarte zostały w 1895 roku w salach lekcyjnych bytomskiej remizy straży pożarnej dwie pierwsze, najniższe klasy niemieckiego gimnazjum, tzw. Sexten.
Szkoła ta w pierwszym roku swojej działalności liczyła stu uczniów. W roku następnym, a więc w 1896 szkoła najprawdopodobniej przeniosła się do starego budynku szkoły żydowskiej przy ulicy Langestraße, róg ulicy Goystraße - ten zniszczony podczas wojny budynek stał w miejscu dzisiejszego targowiska na rogu ulic Józefczaka i Rostka.
W pierwszych latach swojego istnienia pełna nazwa szkoły brzmiała Städtische katholische Realschule – Miejska Katolicka Szkoła Realna, która oficjalnie została otwarta 1 maja 1897 roku. Po ukończeniu tej szkoły uczeń posiadał wykształcenie średnie, jednakże bez matury i prawa do wyższych studiów.
8 maja roku 1903 szkoła znalazła swoją siedzibę w nowym, zbudowanym w stylu secesyjnym budynku przy Kaiserstraße 3, obecnie plac Sikorskiego1. Gmach szkoły powstał w latach 1901-1902, o czym świadczy napis, który został umieszczony na budynku szkoły od strony ulicy Katowickiej Erbaut 1901 – Wybudowano 1901. Autorem projektu był miejski architekt Karl Brugger, prace budowlane wykonał mistrz murarski J. Wygasch. Dzisiejszy wygląd budynku naszej szkoły niewiele różni się od pierwotnego, jedynie kolor dachówki, która w oryginale była koloru szarosrebrnego jest odmienny. Od strony placu szkolnego pod kopułą można zobaczyć hasło: „Tu dąży młodzież do pilności i cnoty”, które powstało ze szkliwionych cegieł.
Z biegiem lat szkoła rozwijała się. W książce adresowej miasta Bytom z roku 1906/07 szkoła figuruje już pod nazwą Städtische katholische Realschule in Entwicklung zur Oberrealschule – Miejska Katolicka Szkoła Realna w przekształceniu (dokładnie w ewolucji) w Szkołę Realną Stopnia Licealnego. Wyżej wymienione źródło podaje, że na Wielkanoc 1905r. otwarto w tej placówce klasę poziomowo najwyższą tzw. Oberprima. Od tego momentu szkoła zmienia swój charakter ze szkoły w dzisiejszym pojęciu gimnazjalnej na licealną. To niewątpliwie podniosło rangę placówki. Placówka ta posiada już wtedy własną bibliotekę dla uczniów i nauczycieli oraz własną halę sportową. W latach dziesiątych i dwudziestych ubiegłego stulecia szkoła nosiła już nazwę Städtische Oberrealschule – Miejska Szkoła Realna Stopnia Licealnego, a więc otwiera tu swe podwoje liceum w dzisiejszym rozumieniu tego słowa, co oznacza, że abiturienci uzyskują maturę oraz prawo do podjęcia studiów wyższych. Dokładna data, w której dokonało się to przekształcenie jest niestety nieznana.
W swoim sprawozdaniu za rok szkolny 1929/1930 dyrektor szkoły dr Joseph Wolko, pisze w nagłówku Städtische katholische Oberrealschule (mathematisch- naturwissenschaftliches Gymnasium) - Miejska Katolicka Szkoła Realna Stopnia Licealnego (matematyczno - przyrodnicze Gimnazjum). Można wnioskować, iż szkoła miała wtedy do zaoferowania tylko jeden fakultet. Dr inż. Ernst Skutta, absolwent który uczęszczał do tego gimnazjum od Wielkanocy 1932 r. do października 1939r., wspomina w swoim liście, że można było wybrać w tym czasie jeden z dwóch fakultetów : matematyczno- przyrodniczy i językowy. Należy więc przypuszczać, iż w okresie 1931/1932 poszerzono nauczanie o drugi – filologiczny fakultet.
W latach trzydziestych, po dojściu do władzy nazistów, przypuszczalnie około roku 1935, kiedy Hitler umacnia swoją pozycję w III Rzeszy szkoła przyjmuje nową nazwę, funkcjonującą aż do roku 1945: Adolf - Hitler – Schule städt. Oberschule für Jungen in Beuthen.
Dyrektorzy
Dyrektorami szkoły byli:
* dr Herman Flaschel, który funkcję tę sprawował od roku 1897 do 1923,
* dr Joseph Wolko najprawdopodobniej objął funkcję w roku 1923 i sprawował ją do roku 1934,
* Paul Kronenberg był trzecim, ostatnim niemieckim dyrektorem placówki, który kierował szkołą do roku 1945.
Z dniem 1kwietnia 1934r. dyrektor szkoły dr J. Wolko został na własną prośbę przeniesiony do państwowego gimnazium do Neustadt. Jego stanowisko objął Paul Kronenberg, który po półrocznej, komisarycznej działalności został zatwierdzony na stanowisko dyrektora.
Ok. roku 1940 dyrektor Kronenberg, o czym dowiadujemy się z rozmowy z jednym z absolwentów zostaje powołany do służby wojskowej , w tym to czasie zastępuje go nauczyciel nauk przyrodniczych dr Friedrich Loenhoff (Lwowsky).
To jego nazwisko figuruje na świadectwie wieńczącym naukę dr. inż. Ernsta Skutty. Warto w tym miejscu wspomnieć, iż w czasie wojny wstrzymano wydawanie świadectw maturalnych sensu stricte. Świadectwo p. dr. inż. Skutty nazwane zostało Abgangszeugniss – dosłownie : „świadectwo odejścia” , należy domniemywać, że chodzi o odejście do wojska.
Aula i sale zajęć
Ważnym elementem życia szkolnego była religia. W mieszczącej się na drugim piętrze auli w każdy czwartek odbywała się msza święta dla uczniów wyznania katolickiego, a w każdą środę msza dla uczniów wyznania ewangelickiego. W niedziele i święta w auli szkoły odbywały się regularnie msze święte. Rok szkolny rozpoczynał się również zazwyczaj katolicką i ewangelicką mszą świętą. Znajdująca się w auli scena służyła wówczas jako nisza ołtarzowa w czasie nabożeństwa dla uczniów, obok mieściła się zakrystia. Jeden z ówczesnych absolwentów wspomina w liście, że podczas jednej z niedzielnych mszy właśnie tu przystąpił do pierwszej komunii świętej. Na lewo od auli mieściła się sala rysunków (obecna świetlica), a na prawo sala robót ręcznych. Pracownia biologiczna mieściła się, tak jak dziś, od strony opery.
Przedmioty
Podstawowymi przedmiotami szkolnymi były: niemiecki, francuski, angielski, historia, geografia, matematyka i rachunki, nauki przyrodnicze, rysunek, muzyka, ćwiczenia gimnastyczne, łacina (fakultatywnie). W szkole nauczano trzech religii: katolickiej, ewangelickiej i żydowskiej. St±d wśród kadry pedagogicznej obecność dwóch rabinów.
Historia powojenna
W marcu 1945 roku Kuratorium Okręgu Szkolnego Śląskiego podjęło decyzję o powołaniu trzech zakładów średnich w Bytomiu.
Jednym z tych zakładów było II Państwowe Gimnazjum i Liceum Męskie, które ulokowało się na Placu Czerwonym 1, w budynku byłej Oberrealschule. W latach 1901 - 1945 mieściło się tutaj gimnazjum niemieckie skupiające również młodzież polską. Szkoła ta funkcjonowała do początków stycznia 1945 roku i przestała istnieć z chwilą wkroczenia wojsk radzieckich.
Obecnie szkoła nosi nazwę IV Liceum Ogólnokształcącego im. B. Chrobrego w Bytomiu przy placu Sikorskiego 1.
Gmach, w którym w 1945 roku ulokowało się II Gimnazjum nie nadawał się do użytku. Mówią o tym słowa mgr Władysława Nitki - kronika szkoły: Połowa dachu była zniszczona przez działania wojenne. W oknach nie było ani jednej szyby. W czasie deszczu woda ciekła na głowy uczniów, a za silniejszym podmuchem wiatru przez okna aż na środek klasy dolatywały krople wody. Wiatr smętnie jęczał po klasach i korytarzach.
Dyrektorem szkoły został Tadeusz Wilk, który w pierwszych dniach był zarówno jej kierownikiem, administratorem a także nauczycielem. Dopiero pod koniec kwietnia 1945 roku skompletował grono nauczycielskie liczące 5 osób.
Młodzież, przybywająca do szkoły, sprawiała wiele kłopotów nie znała bowiem języka polskiego i nie ufała polskiej władzy zwłaszcza, że rozpowszechniano plotki o tymczasowej przynależności Bytomia do Polski. Kłopotom wychowawczym towarzyszyły bieda, głód uczniów i ich rodzin. Dyrektor T. Wilk starał się temu zaradzić dostarczając żywność najbardziej potrzebującym. Brakowało również książek, podręczników szkolnych i pomocy naukowych. Pomimo tych problemów w lipcu 1945 roku na 253 zapisanych uczniów sklasyfikowano 167, w tym:
* 45 - promowano do następnej klasy
* 39 - wyznaczono poprawkę z języka polskiego po wakacjach
* 80 - promowano do tej samej klasy
* 3 - cofnięto o rok.
W roku szkolnym 1945/46 dzięki staraniom dyrektora T. Wilka, który w różny sposób zdobywał fundusze, wyremontowano dach, oszklono okna, naprawiono centralne ogrzewanie i poniszczony sprzęt. Ogółem na remont przeznaczono kwotę 320.839,20,- złotych, w tym 25.000,-złotych z funduszy Kuratorium Okręgu Szkolnego Śląskiego.
Zwiększyła się liczba uczniów, których było 597. Napływali oni ze wszystkich stron Polski, a przede wszystkim z terenów położonych w ZSRR.
Garnięcie się do II Gimnazjum w Bytomiu uczniów wywodzących się z ludności napływowej nie znalazło większego zrozumienia u rodzin miejscowego pochodzenia. Młodzież miejscowa opornie zgłaszała się do tejże szkoły, więcej natomiast do szkół zawodowych.
Wraz ze wzrostem liczby uczniów wzrastało również grono nauczycielskie. W dniu 30.06.1946 roku liczyło ono 20 osób. Pensje w wysokości 800 złotych miesięcznie wypłacano ze składek uczniowskich Koła Rodzicielskiego. Nie wystarczały one nawet na bardzo skromne utrzymanie nauczycieli.
Oprócz opieki roztoczonej nad gronem profesorskim Koło Rodzicielskie udzielało również pomocy uczniom w postaci dożywiania, zapomóg i stypendiów. Jego fundusze zasilane były nieraz przez zakłady pracy takie jak Kopalnia "Bobrek", Bytomskie Przedsiębiorstwo Budowy Pieców Przemysłowych, czy też Bytomskie Zakłady Przemysłu Węglowego.
W roku szkolnym 1945/46 rozpoczęły działalność różne organizacje. Obok Samorządu Uczniowskiego istniały: Koło Literacko - Artystyczne, Koło Młodzieży Polskiego Czerwonego Krzyża, Spółdzielnia Uczniowska "Przyszłość", Harcerstwo, Koło Sportowe, Koło Przyjaciół Polskiego Żołnierza, Liga Morska.
Życie młodzieży uatrakcyjniano organizując wycieczki w Tatry, do Gdyni, a także kolonie w Głuchołazach dla 200 uczniów.
W czerwcu 1946 roku kosztem różnych dochodów został ufundowany Sztandar szkoły. Na stronie tytułowej Sztandaru znajduje się biały orzeł bez korony na czerwonym tle. Poniżej orła widnieje napis II Państwowe Gimnazjum i Liceum Męskie w Bytomiu, 1946 rok. Na odwrotnej stronie Sztandaru na kremowym tle wyhaftowano wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej z Dzieciątkiem wraz z napisem BÓG i OJCZYZNA. Sztandar ten został ukryty w archiwum szkolnym pod koniec lat 50 - tych, gdzie przeleżał do 1989 roku. W roku szkolnym 1989/90 wraz z nowym Sztandarem ufundowanym w 1967 roku uświetnił inaugurację nowego roku szkolnego.
W roku szkolnym 1946/47 nastąpiła pewna normalizacja życia szkoły. Odremontowano i wyposażono pracownię biologiczną i salę gimnastyczną, pomalowano sale lekcyjne, założono bibliotekę szkolną, do której zakupiono książki na łączną kwotę 45.000,- złotych.
Zgodnie z reformą szkolną w roku tym nie utworzono pierwszych klas gimnazjalnych, lecz trzy oddziały wyrównawcze odpowiadające 7 klasie szkoły powszechnej, do których zakwalifikowano uczniów dawnej klasy przygotowawczej i klas zerowych.
Rok 1948/49 rozpoczął się od zmiany dyrektora, na polecenie Kuratorium został nim Zbigniew Duszyk. Nastąpiła charakterystyczna dla tych czasów ideologizacja życia wyrażająca się w dużej ilości odczytów i referatów o treści ideologicznej, uroczystych akademiach z okazji Miesiąca Pogłębiania Przyjaźni Polsko - Radzieckiej, 30 - lecia Komsomołu, Zjednoczenia Partii. Z okazji 3 - lecia szkoły zasadzono przed budynkiem lipę.
Rok 1949/50 przyniósł kolejne zmiany. Szkoła została przemianowana na II Ogólnokształcącą Szkołę Stopnia Podstawowego i Licealnego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci.
Wraz ze zmianą charakteru szkoły nastąpiły poważne zmiany w doborze kadry i młodzieży. Dyrektorem został Władysław Nitka - polonista i wytrawny pedagog. Dzięki poważnym subwencjom Kuratorium zakupiono nowe urządzenia do klas, skompletowano pomoce naukowe w pracowniach. Naczelnym założeniem dydaktyczno - wychowawczym było nadanie świeckiego charakteru szkole przez wpajanie młodzieży światopoglądu naukowego w oparciu o materialistyczne podstawy.
Rok 1950/51 przyniósł kolejną zmianę na stanowisku dyrektora, został nim Michał Gonciarz, który postawił sobie za cel stworzyć ze szkoły placówkę przodującą zarówno w wynikach nauczania jak i zawartości programu. W miejsce religii wprowadzono lekcje wychowawcze, na których wychowawcy wiązali treści światopoglądowe z pewnymi formami upolityczniania. Zapisy w Kronice dotyczące tych lat obfitują w tematy referatów i wykazy uroczystości z okazji różnych państwowych świąt.
W roku 1958 w związku z likwidacją szkół TPD nastąpiła ważna zmiana. Szkoła otrzymała imię Bolesława Chrobrego. Pomimo trudnej sytuacji politycznej grono pedagogiczne powiększyło się, wzrosła też liczba uczniów. Odtąd systematycznie podnosił się prestiż szkoły, która zwana była "Bytomską kuźnią kadr" (określenie za "Trybuną Robotniczą" z dnia 28.01.1966 r.).
Szkołę tę opuszczały kolejne roczniki absolwentów, późniejszych lekarzy, inżynierów, pracowników naukowych i administracyjnych, a także działaczy społecznych i politycznych zatrudnionych nie tylko w Bytomiu, ale i na terenie całego Śląska.
W roku 1966 nazwa szkoły została zmieniona na IV Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego. Majątek został podzielony między IV LO i Szkołę Podstawową Nr 47. W związku ze zmianą nazwy podjęto inicjatywę ufundowania szkole Sztandaru. Fundatorem był zakład opiekuńczy - Kopalnia Węgla Kamiennego "Bobrek". Został on uroczyście wręczony szkole 1 marca 1967 roku w 22 rocznicę jej otwarcia.
Na odwrotnej stronie Sztandaru, na tle orła bez korony, wyhaftowano herb miasta Bytomia, pod nim widnieje napis 1000 Lat Państwa Polskiego.
W roku 1968 dyrektorem szkoły został Karol Szalbot. Pod jego kierownictwem środowisko młodzieży szkolnej było bardzo aktywne. Sportowcy skupieni w klubie "Sztubak" pod opieką A. Witkowskiego odnosili liczne sukcesy. Prężnie pracowało koło dramatyczne i szczep drużyn harcerskich im. Batalionów Zośki i Parasola.
W roku 1972 odeszła ostatecznie z budynku Szkoła Podstawowa Nr 47. W Liceum przybyło klas i nowych uczniów, powiększyło się też grono pedagogiczne.
W roku 1973/74 szkoła aktywnie włączyła się w obchody roku kopernikowskiego organizując sesję popularno - naukową poświęconą historii życia i dziełom Mikołaja Kopernika. Dyrekcja szkoły rozpoczęła starania o unowocześnienie pracowni i klasopracowni wyposażając je w "modne" na owe czasy pulpity sterownicze.
Rok szkolny 1974/75 przyniósł nowe zmiany kadrowe. Dyrektorem szkoły został Bernard Kocur - wykładowca języka angielskiego. W roku tym z okazji 30 rocznicy zakończenia II Wojny światowej odsłonięto tablicę pamiątkową wmurowaną w gmach szkoły.
Trwała ciągła modernizacja szkoły, do sal lekcyjnych zakupiono nowe meble, oddano do użytku uczniów świetlicę szkolną.
Przełom 1979/80 przyniósł zmiany w organizacji szkoły. Powstał Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Bolesława Chrobrego z wydziałem zaocznym. Odtąd w skład Zespołu Szkół wchodziły następujące placówki:
* IV Liceum Ogólnokształcące z dyr. B. Kocurem
* Liceum dla Pracujących z dyr. J. Szczyrą
* Liceum Ekonomiczne z dyr. H. Gawroniem.
Były to lata wybitnych osiągnięć dydaktycznych. Uczniowie odnosili liczne sukcesy na szczeblu centralnym w olimpiadach przedmiotowych, zwłaszcza w zakresie j. angielskiego, francuskiego i rosyjskiego. Wydawano gazetkę szkolną pt. "A jednak się kręci" zawierającą kronikę wydarzeń, kącik poetycki i satyryczny.
W 1984 roku, po odejściu dyrektora B. Kocura na emeryturę, nowym dyrektorem został Jan Szczyra. Pod jego kierownictwem szkoła nadal kontynuowała wcześniejszą dobrą tradycję. Znaczący procent absolwentów z powodzeniem zdawał na studia. Wymyto ściany zewnętrzne budynku, odsłaniając piękną, barwną elewację. Przeprowadzono również kapitalny remont.
W dniu 11 listopada 1988 roku po raz pierwszy w historii szkoły obchodzono uroczyście święto Niepodległości.
W roku szkolnym 1990/91, w związku ze zmianami politycznymi, gospodarczymi i społecznymi w kraju, nastąpiło wiele zmian w oświacie. Do szkół powróciła nauka religii. Wprowadzono sześciostopniową skalę ocen i nowy regulamin klasyfikowania. W wyniku podpisania traktatów między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec rozpoczęto w szkołach naukę języka niemieckiego. Opracowano nowy program nauczania historii, a do języka polskiego wprowadzono nowe nazwiska i lektury.
W styczniu 1990 roku szkoła była gospodarzem konferencji dyrektorów placówek oświatowo - wychowawczych. Dyrektor szkoły J. Szczyra wygłosił referat na temat "Metody i formy pracy zespołu kierowniczego oraz rady pedagogicznej w inspirowaniu pracy samorządowej i społecznej młodzieży, a także w rozwijaniu autentycznej demokratyzacji życia szkolnego". Odbyły się również zajęcia w zespołach seminaryjnych, prowadzone przez nauczycieli szkoły. Referat i poziom hospitowanych zajęć oraz strona organizacyjna konferencji zostały ocenione bardzo wysoko.
www.4lo.bytom.pl/
